As paisaxes, a vida nas prazas das vilas, os monumentos ou as escenas cotiás que conforman o itinerario da Vía da Prata volven ser motivo de inspiración baixo unha nova ollada nesta coidada selección de imaxes comisariada pola historiadora, guionista e documentalista Lucía Laín. Logo de ser visitada por máis de 20.000 persoas no Museo Centro Gaiás da Cidade da Cultura, en Cáceres e en Ourense, a mostra recala agora na Casa de Galicia en Madrid, onde pode verse entre abril e maio de 2025.

A Vía da Prata esténdese ao longo de máis de mil quilómetros, desde Sevilla a Santiago de Compostela, atravesando terras de Andalucía, Estremadura, Castela e León e Galicia. Nesta exposición, percórrense nun carrusel fotográfico que vai de finais do século XIX ata os nosos días. Un total de 75 instantáneas de grandes mestres da arte fotográfica e figuras emerxentes que espertan a memoria, reivindican festas e tradicións e descobren a realidade menos coñecida de pequenas localidades que atravesa o Camiño.

Obras de grandes clásicos como Jean Laurent —pioneiro da fotografía que no s.XIX documentou a transformación de España e de Madrid— J. Poujade, José Suárez, Otto Wunderlich ou Nicolás Muller sucédense nun interesante diálogo coa mirada actual de fotógrafos e fotógrafas do noso presente conformando un único relato. A través das súas lentes podemos profundar na realidade de pequenas localidades, algunhas aínda descoñecidas e outras cada vez máis transitadas, e captar as miradas e costumes das súas xentes. Os premios nacionais de fotografía Cristina García Rodero e Juan Manuel Castro Prieto, e nomes como os de Carmenchu Alemán, Ana Turbau, Atín Aya, José Manuel Navia, Luis Vioque, Brais Lorenzo, Antón Buciños, Miguel Muñiz ou Vicente Tofiño, entre outros, son tan só uns exemplos.

Un diálogo visual entre a fotografía histórica e a contemporánea para movernos á reflexión sobre o tránsito, sobre canto cambia e canto permanece ao longo do tempo.

Data: 2 de abril – 25 de maio de 2025
Lugar: Casa de Galicia en Madrid
Enderezo: C. de Casado del Alisal, 8, Madrid
Organiza: Xunta de Galicia, Fundación Cidade da Cultura e Casa de Galicia en Madrid

Máis información: Fundación Cidade da Cultura de Galicia

Tras a celebración en Madrid do XII Congreso (2021) recolle a testemuña Ourense, onde se celebrará o XIII Congreso Internacional de Asociacións Xacobeas e a Asociación Cultural Amigos Camiño Mozárabe – Vía de la Plata será a entidade organizadora, de acordo con o aprobado na Asemblea Xeral.

O lema do XIII Congreso Internacional de Asociacións Xacobeas é “CAMIÑOS DE SANTIAGO, CAMIÑOS CULTURAIS. UNHA MIRADA A EUROPA.” e quere poñer en valor a Ruta Xacobea, que foi declarada en 1987 “Primeiro Itinerario Cultural europeo”, foi, ao longo de toda a súa historia, un espazo que acolleu persoas de moi diversas nacións, relixións, culturas, status social, etc.

Nos tempos actuais, onde parece que os conflitos de todo tipo son os que ocupan os títulos da noticias, queremos resaltar aqueles valores que caracterizan o Camiño de Santiago e que merecen a máxima presenza na nosa vida diaria.

O Camiño Mozárabe, tamén é un Camiño que nace para unir as beiras do Mediterráneo e o Océano Atlántico e así poder unir os corazóns e as almas entre ambas as beiras.

A Cidade de Ourense é a anfitrioa por moitos motivos; a súa monumentalidade, a súa historia, o seu rico patrimonio, a súa contorna, boas comunicacións, cooperación das institucións, ser cidade peregrina e pola súa xenerosa hospitalidade.

Data: do 20 ao 23 de abril de 2023

Lugar: Teatro Principal, Catedral de Ourense e Centro Cultural Marcos Valcárcel. Ourense

Promove: Federación Española de Asociaciones de Amigos del Camino de Santiago

Organiza: Asociación Cultural Amigos Camiño Mozárabe – Vía de la Plata

Patrocinan: Xunta de Galicia e Deputación de Ourense

WEB CONGRESO

Unha vez adxudicadas, as obras terán unha duración aproximada de cinco meses e permitirán, entre outros aspectos, mellorar as condicións de conservación da fachada e eliminar as filtracións de auga que afectan á zona do ciborio e que están a provocar problemas de arenización na pedra e aumento da presencia de sales. Ademais, tamén se mellorará o sistema de evacuación de augas pluviais e de ventilación e se solucionarán os problemas de estanquidade nas fábricas.

Cambio na cuberta

En concreto, na zona do ciborio substituirase a cobertura de baldosín por unha cuberta de zinc e proxectarase un novo acceso para o mantemento. Así mesmo, tamén está previsto cambiar o sistema de evacuación de augas pluviais por outro que teña carácter continúo e unitario que evite as filtracións e realizar traballos complementarios nas cazoletas e conducións interiores ata as gárgolas.

Co fin de resolver os problemas de humidade e garantir unha mellor ventilación, tamén se propón, entre outras medidas, a impermeabilización no paso de ronda, a limpeza das fábricas e a substitución das carpinterías. O proxecto complétase coa eliminación do sistema antipaxaros existente e coa restauración da crestería, cordón trenzado, baquetóns dos ocos e demais elementos singulares.

No toncante á fachada sur, os traballos centraranse en limpar de conolonizacións biolóxicas e sucidade a pedra e en cambiar os rexuntados de morteiro de cemento por uns de cal. Igualmente, actuarase nos beirís, cornixas e cubertas do tellador para minizar o impacto da auga na fachada e mellorarase a carpintaría da vidrera do rosetón.

Por último, os traballos contemplan a restauración da porta de madeira fachada, das portadas románicas, do torreón, dos vítores e dos elementos escultóricos do tellador.

A ollada curiosa do peregrino

Para a representación deste camiño de camiños A Vía da Prata. Aires do Sur reúne estudos e artistas consagrados entre os grandes mestres da fotografía, cuxas imaxes forman xa parte da nosa memoria, canda o traballo de fotógrafas e fotógrafos actuais que nos descobren a realidade máis descoñecida de pequenas localidades de Andalucía, Estremadura, Castela e León e Galicia.

Entre as figuras clásicas incluídas na mostra cóntanse co galego José Suárez, Luis Agromayor, Martínez de Hebert, Jaimae Pacheco e tamén fotógrafos internacionais como Nicolás Muller, Otto Wunderlich, Jean Laurent ou António Passaporte, entre outros moitos. Na parte máis contemporánea atopamos obras de Cristina García Rodero e Juan Manuel Castro Prieto, ambos premios nacionais de fotografía, xunto a nomes destacados como Carmenchu Alemán, Anna Turbau, Vicente López Tofiño, Atín Aya ou Fernando Manso e figuras emerxentes como Laura Martínez Lombardía, Yorgos Kaeste ou Javier Berasaluce. Desde Galicia préstannos o seu ollar os ourensáns Antón Buciños, Brais Lorenzo, Tere Fernández e Miguel Muñiz, os vigueses Iñaki Matilla, Manuel G. Vicente e Roberto de la Torre e o compostelán Luis Otero.

Nesta viaxe de sur a norte, a fotografía conxúgase con versos e fragmentos literarios de escritores e escritoras das nosas letras —Manuel Curros Enríquez, Vicente Risco, Sofía Casanova, Rosalía de Castro, etc.— e tamén doutros que desde a distancia atoparon a inspiración nas cidades, pobos e xentes que conforman a ruta da Vía da Prata, como Federico García Lorca, Manuel Machado ou Miguel de Unamuno. Este encontro feliz coa palabra escrita permite afondar na multiplicidade de sentimentos, lecturas e sentidos que transmite a imaxe, ofrecendo unha nova interpretación, por veces sorprendente na súa potencia evocadora, do traballo fotográfico.

Preservación do patrimonio

Tirando do fío por novos camiños e fondos documentais, este novo proxecto comisariado por Lucía Laín pon en valor o traballo de museos, arquivos e coleccionistas na conservación e transmisión do patrimonio vivo das Rutas Xacobeas. Neste sentido, a mostra inclúe fotografías pertencentes ao Arxiu Nacional de Catalunya, o Centro Português de Fotografía, o fondo Nicolás Muller do Archivo Regional de la Comunidad de Madrid, o Archivo Atín Aya, o Instituto do Patrimonio Cultural de España, a Fundació Institut Amatller d’Art Hispànic, o fondo Anna Turbau do Consello da Cultura Galega, o Arquivo Fotográfico Pacheco do Concello de Vigo, o Arquivo José Suárez, o Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense e a Biblioteca Nacional de España, entre outros.

Lugar: Museo Centro Gaiás da Cidade da Cultura. Santiago de Compostela

Data: do 7 ao 4 de setembro de 2022

Horario: de martes a domingo, de 10:00h a 20:00h

Organiza: Fundación Cidade da Cultura. Xunta de Galicia

Os traballos que se porán en marcha, e que contan cun prazo de execución previsto de tres meses, teñen como finalidade avaliar as posibles deficiencias, corrixir as patoloxías existentes e mellorar o estado de conservación deste importante elemento do patrimonio histórico da nosa Comunidade. Concretamente, centraranse na situación actual da cuberta onde é preciso intervir co obxectivo de que este ben poida ser empregado como recurso para o desenvolvemento sostible a promoción socio cultural, laboral e económica da zona.

Deste xeito, logo de avaliar as deficiencias e considerar as patoloxías existentes, limparase o interior da torre e o terreo colindante e eliminarase a vexetación dos muros e da cuberta da torre aplicando un tratamento herbicida. A continuación, está previsto actuar sobre a cantería facendo un rexuntado, selando as gretas e estabilizando a cimentación histórica. Os traballos completaranse coa reparación da luz existente e coa recuperación da escaleira interior, un elemento de gran interese que da acceso á cuberta.

Portal referencia para os peregrinos

A web do proxecto, www.elcaminodelaplata.com, servirá como eixo da comunicación e pretende converterse na referencia dos peregrinos interesados en facer o Camiño de Santiago a través deste itinerario. Así pois, este portal exercerá como unha plataforma dinámica onde os peregrinos poderán coñecer, aprender e descubrir os segredos dos municipios que compoñen esta ruta, as historias reais dos veciños da zona, a idiosincrasia das súas xentes ou os seus tesouros ocultos.

Outro dos eixos centrais do proxecto é un plan de participación cidadá, onde uns centinelas do Camiño (prescritores, embaixadores e cidadáns), difundirán os valores desta ruta.

Na actualidade o Mosteiro de Oseira conta cunha nave destinada a acoller a grupos. Trátase dun espazo con problemas importantes de humidade e accesibilidade que non ten posibilidade de ventilación e iluminación natural. Para mellorar as condicións e ofrecer unha maior capacidade, o proxecto propón reconverter unha das naves abandonadas para crear un albergue de peregrinos recuperando un espazo con importante valor patrimonial.

Concretamente, as actuacións contemplan a renovación das instalacións mantendo o uso de albergar grupos e dotándoas de instalacións sanitarias accesibles e adecuadas. Ademais, rehabilitarase un dos alpendres, ampliando o seu espazo, para crear o novo albergue de peregrinos. Trátase dunha construción que permitirá poñer en valor unha edificación en desuso e que contará con dormitorios, aseos e espazos comúns.

Ao remate deste proceso, o Mosteiro de Oseira contará con dúas dependencias destinadas a peregrinos plenamente integradas e conectadas por unha cuberta horizontal ofrecendo unha sensación de calma e intimidade aos visitantes nun espazo histórico próximo ao trazado xacobeo. Ademais, a proposta da Xunta reserva a idea de converter nun futuro o antigo colexio nun centro de recepción dos visitantes que acoden ao conxunto monacal.

A anotación neste programa pode realizarse na páxina web de Voluntariado Galego e os participantes levarán a cabo actividades en dous ámbitos de actuación. O primeiro é o do voluntariado cultural, que consiste no acompañamento aos peregrinos para as visitas a igrexas e outros monumentos da zona. E o segundo ámbito é o do voluntariado informativo, que ten por finalidade dar conta aos peregrinos e visitantes sobre aspectos culturais e de servizos que existan no ámbito territorial, como albergues, oficinas de información ou centros de saúde, entre outros.

No caso concreto da Vía da Prata, as igrexas nas que se poderá colaborar son as seguintes: Santa María de Retorta (Laza), Santa María de Mixós (Monterrei), Santa Mariña de Xinzo (Xinzo de Limia), San Estevo de Sandiás (Sandiás), Santa María a Real (Xunqueira de Ambía), Igrexa de Santiago (Allariz), Santa Mariña de Augas Santas (Allariz), Santa María de Vilanova (Allariz), Beato Sebastián Aparicio (A Gudiña), San Cristobo de Cea (Cea), Santa María de Carballeda (Piñor), San Pedro de Vilanova (Dozón) e Santa Eulalia (Silleda).

O título da mostra fai referencia a unha frase recollida no libro IV do Códice Calixtino no que se narra a aparición do Apóstolo Santiago ao emperador Carlomagno onde lle pide que o seu exército combata ás xentes pagás, libere o seu camiño e visite a súa basílica e sartego profetizando…”e despois de ti irán alí peregrinando todos os pobos, de mar a mar…”.

Espazo: Centro Cultural Marcos Valcárcel
Dirección: Rúa Progreso, 30. Ourense

Datas: Do 7 de novembro ao 8 de decembro

Apertura ao público: 7 de novembro

Horario: Luns a venres de 11:00 a 14:00h e de 17:00 a 21:00
Sábados, domingos e festivos de 11:00 a 14:00h

Organiza: Xacobeo 2021. Xunta de Galicia

Colaboran: Deputación de Ourense-Centro Cultural Marcos Valcárcel

Cada unha das localidades acolle, durante a fin de semana, unha xornada na que se programan diferentes actividades para a posta en valor dos recursos locais: camiñadas, obradoiros infantís e tamén para adultos, así como catas de produtos gastronómicos. En definitiva, un programa atractivo que constitúe un punto de encontro entre peregrinos e poboación local e que afianza o sentimento de identificación co patrimonio propio.

Actividades programadas

En horario de mañá realízase a camiñada guiada para a descuberta do contorno natural da localidade, que finaliza cunha degustación dunha tapa e viños locais. Pola tarde, celébranse os obradoiros infantís, para mostrar de maneira divertida aos máis cativos a historia e valores que ten o lugar no que viven ou visitan ou realizar xoguetes con elementos naturais. Para os adultos tamén hai obradoiros nos que da man de expertos teñen a oportunidade de afondar na riqueza do patrimonio da zona ou de crear un mapa virtual de outros recursos inmateriais coas súas achegas.

O punto final á xornada pono “Cata o Camiño 2019”, na que unha actriz convida o público dunha forma lúdica a descubrir o patrimonio agochado de cada concello. Entrevistas a produtores e artistas da localidade, músicas propias e cata de produtos da zona. Unha viaxe a través dos sentidos polas singularidades e potencialidades propias de cada concello.

Motor das potencialidades locais

Vive o Camiño xoga un papel relevante na promoción da Vía da Prata de cara ao Xacobeo 2021 con especial incidencia nos peregrinos e nas propias poboacións locais para afianzar a percepción desta ruta coma un motor con potencialidades para impulsar a economía local e promocionar as singularidades culturais, patrimoniais e naturais de cada zona. Facer sentir e comprender o que supón o Camiño de Santiago no S XXI.

O programa Vive o Camiño 2019 levará a súa programación ao longo das próximas semanas aos concellos de Allariz, Amoeiro, Baños de Molgas, Boqueixón, Castrelo do Val, Coles, Cualedro, Dozón, A Estrada, A Gudiña, Lalín, Laza, A Mezquita, Monterrei, Oímbra, Ourense, Paderne de Allariz, Piñor, Riós, San Cibrao das Viñas, San Cristovo de Cea, Sandiás, Sarreaus, Santiago de Compostela, Silleda, Taboadela, Trasmiras, Vedra, Verín, Vilamarín, Vilar de Barrio, Vilardevós, Vilariño de Conso, Xinzo de Limia e Xunqueira de Ambía.

Datas do mes de novembro:

02/11/2019: Riós
03/11/2019: Cualedro
09/11/2019: Trasmiras / Vilar de Barrio
15/11/2019: Xinzo de Limia
16/11/2019: Taboadela
17/11/2019: Baños de Molgas
22/11/2019: Allariz
23/11/2019: Dozón
24/11/2019: Xunqueira de Ambía
30/11/2019: Sandiás

Datas do mes de decembro:

01/12/2019: Coles
01/12/2019: San Cibrao das Viñas
06/12/2019: Ourense
07/12/2019: Vilamarín
08/12/2019: San Cristovo de Cea
13/12/2019: Sarreaus
14/12/2019: Piñor
15/12/2019: Paderne de Allariz
20/12/2019: Santiago de Compostela
21/12/2019: Lalín
22/12/2019: Vedra
22/12/2019: A Estrada
27/12/2019: Amoeiro
28/12/2019: Boqueixón
29/12/2019: Silleda